Türk Bilim İnsanları Lityum Pillerin Geri Kazanımında Yeni Bir Yöntem Geliştirdi
Türk bilim insanları, lityum iyon pil atıklarını ekonomiye kazandıracak yenilikçi bir geri kazanım yöntemi geliştirdi. Yöntem, çevresel sorunları azaltırken kritik hammaddeleri yeniden üretiyor.

Türkiye’den bilim insanları, elektrikli araçlar ve elektronik cihazların artan kullanımıyla birlikte büyüyen lityum iyon pil atığı sorununa yenilikçi bir çözüm getirdi. Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) Kimya Metalurji Fakültesi’nden bir ekip, kullanılmış lityum iyon pillerden kobalt sülfür gibi değerli maddelerin geri kazanılmasını sağlayan bir yöntem geliştirdi. Bu yenilikçi yaklaşım, hem çevresel sorunları azaltmayı hem de sanayi için kritik öneme sahip hammaddeleri yeniden ekonomiye kazandırmayı hedefliyor.
Atık Piller Değerli Kaynaklara Dönüşüyor
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) raporlarına göre, 2025’te dünya genelinde yaklaşık 900 bin ton, 2030’da ise 11 milyon ton lityum iyon pilin atık haline gelmesi bekleniyor. Bu durum, çevresel kirlilik ve kaynak tükenmesi açısından önemli zorluklar teşkil ediyor. YTÜ’den Prof. Dr. Metin Gençten, Doç. Dr. Burak Birol ve Dr. Sezgin Yaşa tarafından geliştirilen ve Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenen yöntem, bu atıkları değerli birer kaynağa dönüştürüyor.
Geliştirilen sistemde, kullanılmış pillerin katot malzemesinden kimyasal işlemlerle kobalt sülfür başta olmak üzere diğer kritik maddeler ayrıştırılıyor. Elde edilen bu malzemeler, enerji depolama sistemlerinden sensör teknolojilerine kadar çeşitli endüstriyel alanlarda yeniden kullanılabiliyor. Bu süreç, atık yükünü azaltırken aynı zamanda sanayi için yeni bir hammadde kaynağı yaratıyor.
Prof. Dr. Metin Gençten, yöntemin temel çıkış noktasının yıllık ortaya çıkan yaklaşık 1 milyon ton lityum iyon pil atığı olduğunu belirtti. Gençten, özellikle elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla bu atık miktarının daha da artacağına dikkat çekti. Araştırmacılar, lityum kobalt oksit esaslı pillerden başlayarak, lityum esaslı farklı pil kimyalarındaki tüm bileşenleri yeniden kullanılabilir bir forma dönüştürmeyi amaçladıklarını ifade etti. Bu kapsamda, Nikel Manganez Kobalt (NMC) ve Lityum Demir Fosfat (LFP) pillerden katot aktif maddeleri ile anot bileşeninde kullanılan grafiti geri kazanıp sentezlemeyi başardılar.
Ekonomik ve Çevresel Katkı Sağlanacak
Doç. Dr. Burak Birol, geliştirilen yöntemin ülke ekonomisine önemli katkılar sağlayacağını vurguladı. Lityum, nikel, mangan ve kobalt gibi metallerin kritik kaynaklar olduğunu belirten Birol, bu metallerin madenciliğinin yüksek enerji ve emek gerektirdiğini ve sınırlı bölgelerde bulunduğunu söyledi. Geri dönüşüm yoluyla bu metallerin ekonomiye kazandırılmasının, dışa bağımlılığı azaltacağını ve ham maddenin ülke içinde tutulmasını sağlayacağını ekledi.
Birol, atık pillerin içerdiği metallerin yüksek saflık oranına sahip olduğunu ve bu malzemelerin cevherden üretimle kıyaslandığında daha az enerjiyle ve daha yüksek saflıkta ürün elde etme imkanı sunduğunu belirtti. Bu durum, şehir madenciliği olarak adlandırılan bu uygulamanın daha düşük maliyetle yüksek kalitede ürün elde edilmesini sağlıyor.
Elektrikli araçlarda ortalama 400-800 kilogram batarya bulunduğunu ve bu bataryalarda yaklaşık 10 kilogram lityum ile 40-50 kilogram nikel, mangan, kobalt ve 50-100 kilogram grafit gibi değerli bileşenler yer aldığını aktaran Gençten, bu aktif bileşenlerin yeniden kazanılarak cep telefonları ve elektrikli araçlar başta olmak üzere çeşitli alanlarda yeniden kullanılabileceğini belirtti. Bu sayede dışa bağımlılığın ortadan kaldırılabileceği ve sürdürülebilir bir dünya için önemli bir adım atılmış olacağı ifade edildi.





