TÜBA Başkanı Şeker, COP31 yan etkinliğinde Antalya’da su ve gıda güvenliği için beş öncelik sıraladı
Şeker, COP31 yan etkinliğinde iklim, su ve gıda güvenliğini birlikte ele almak için beş öncelikli alan sıraladı. Konuşmada WHO verileri ve Türkiye'nin kişi başına su miktarı da yer aldı.

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Antalya’da “Değişen İklimde Gıda Güvenliğinin Sağlanması: Tek Su, Tek Sağlık Perspektifi” başlıklı bir yan etkinlik düzenlendi. Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, etkinliğin ana konuşmacısıydı. Şeker, su kaynaklarının korunması, gıda güvenliği ve halk sağlığının bilimsel verilerle birlikte ele alınması gerektiğini söyledi.
Şeker, WHO’nun 2021 verilerine göre gıda kaynaklı hastalıkların dünyada yaklaşık 866 milyon vakaya ve 1,52 milyon ölüme yol açtığını aktardı. Güvenli olmayan gıdanın yıllık ekonomik maliyeti ise 310 milyar dolar olarak verildi. Tarımın küresel tatlı su kullanımındaki payı yaklaşık yüzde 70. Dünya nüfusunun neredeyse yarısı yılın en az bir döneminde ciddi su kıtlığı yaşıyor.
Türkiye’de kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarı, 2026 verilerine göre yaklaşık 1.301 metreküp. Şeker, Türkiye’nin su stresi yaşayan ülkeler arasında olduğunu belirtti. Su güvenliğinin yalnızca su miktarıyla ilgili olmadığını, kalitenin de belirleyici olduğunu söyledi. Yüksek sıcaklıklar, değişen yağış düzeni, sel ve kuraklık; patojenlerin, parazitlerin ve kimyasal kirleticilerin yayılmasını etkileyebiliyor. Tarımsal kirlilik ve atıksu deşarjları da sulama, gıda üretimi ve içme suyu kaynakları için risk taşıyor.
Tek Su, Tek Sağlık yaklaşımı
Şeker’e göre insan, hayvan, bitki ve çevre sağlığı birbirinden ayrı düşünülemez, su da bu bütünün temel bağlantılarından biri. Kirlenmiş su hastalık etkenlerinin yayılmasına, hayvancılığın ve sucul ekosistemlerin zarar görmesine, gıda zincirinde risk oluşmasına yol açabiliyor. Bu yüzden su, gıda, tarım, çevre ve halk sağlığı politikalarının ayrı yürütülemeyeceğini söyledi.
Beş öncelikli alan
Şeker, bilimsel bilginin uygulamaya ve politika önerilerine dönüştürülmesi gerektiğini belirterek şu başlıkları sıraladı:
- Bütünleşik su ve gıda güvenliği izleme sistemlerinin güçlendirilmesi
- İklime dirençli ve su verimli tarıma geçişin hızlandırılması
- Bilim ve teknoloji yatırımlarının artırılması
- Tek Sağlık yaklaşımı doğrultusunda kurumsal koordinasyonun geliştirilmesi
- Uluslararası bilimsel iş birliklerinin güçlendirilmesi
Bu kapsamda hassas sulama, kuraklığa dayanıklı bitki çeşitleri, atıksuların bilimsel kalite standartlarına göre yeniden kullanımı, ileri su arıtma teknolojileri, hızlı tanı yöntemleri ve yapay zekâ destekli izleme sistemlerine değindi. Ayrıca FAO, WHO, UNESCO, ICARDA ve Uluslararası Su Kaynakları Birliği gibi kuruluşlarla ortak araştırma girişimleri, karşılaştırmalı değerlendirmeler, çalıştaylar ve kapasite geliştirme programları yürütülmesini önerdi.
TÜBA’nın çalışmaları
Şeker, TÜBA bünyesindeki Çevre, Biyoçeşitlilik ve İklim Değişikliği Çalışma Grubu ile Gıda ve Beslenme Çalışma Grubunun disiplinler arası çalışmalar yürüttüğünü söyledi. Akademinin yayınları arasında şunları öne çıkardı:
- “Tek Sağlık: Bütüncül ve Sürdürülebilir Çözümler” (2026)
- “Biyoçeşitlilik, Tarım ve Gıda” (2024)
- “İklim Değişikliği Bağlamında Su Kaynakları: Mevcut Durum ve Geleceğe Yönelik Perspektifler” (2023)
- “Türkiye’de İklim Değişikliği ve Halk Sağlığı Raporu” (2020)
Etkinliğin programı
Etkinlik Tarım ve Orman Bakanlığı ile Türkiye Su Enstitüsü (SUEN) iş birliğiyle yapıldı. Açılış konuşmalarını Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Ebubekir Gizligider yaptı. Kapanış konuşmasını SUEN Başkanı Prof. Dr. Lütfi Akca yaptı. Oturumu Marmara Üniversitesi öğretim üyesi ve SUEN temsilcisi Prof. Dr. Bilge Alpaslan Kocamemi yönetti.
Panelde FAO Avrupa ve Orta Asya Bölge Temsilci Yardımcısı Nabil Gangi, DSİ Genel Müdürü Mehmet Akif Balta, ICARDA Genel Müdürü Nizar Haddad, Kırıkkale Üniversitesi Veteriner Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Naim Deniz Ayaz, WHO Teknik Sorumlusu Amy Savage, UNESCO Su Kalitesi ve Ekohidroloji Program Uzmanı Jacob Diamond, IWRA İcra Direktörü Ignacio Deregibus, Dünya Su Konseyi Başkanı Kıdemli Danışmanı ve SUEN Eski Başkanı Prof. Dr. Ahmet Mete Saatçı, Stantec Bölgesel İş Geliştirme Müdürü Neslihan Sönmez Correia ve EBRD Çevre ve Sosyal Politika Başkanı Martin McKee konuşmacı olarak yer aldı.
Şeker konuşmasında COP31’in bilimsel diyaloğu kalıcı iş birliklerine ve ölçülebilir taahhütlere dönüştürmek için bir fırsat sunduğunu söyledi. Su ve gıda güvenliğinin yalnızca teknik düzenlemeler ve altyapı yatırımlarıyla sağlanamayacağını, ekosistemlerin korunması ve bilimsel bilginin karar süreçlerine taşınmasının da gerektiğini ekledi.





