Türk Bilim İnsanları Lityum Pil Atıklarına Çözüm Buldu Geri Kazanım Yöntemi Geliştirdi
Türk bilim insanları, elektrikli araçlardan çıkan lityum pil atıklarını ekonomiye kazandıracak yenilikçi bir geri kazanım yöntemi geliştirdi. Yöntem, kobalt sülfür gibi değerli maddeleri ayrıştırarak yeniden üretime olanak tanıyor.

Elektrikli araçların ve taşınabilir elektronik cihazların yaygınlaşmasıyla artan lityum iyon pil atıkları, çevre ve ekonomi için yeni zorluklar yaratıyor. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) raporlarına göre, 2025’te dünya genelinde yaklaşık 900 bin ton, 2030’da ise 11 milyon ton lityum iyon pilin atık haline gelmesi bekleniyor.
Bu küresel soruna yönelik geliştirdikleri yenilikçi yöntemle öne çıkan Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) Kimya Metalurji Fakültesi’nden akademisyenler, kullanılmış lityum iyon pillerden kobalt sülfür gibi değerli maddeleri geri kazanmayı başardı. Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenen bu yöntem, atık bertarafının ötesinde yeniden üretime odaklanıyor.
Geri Kazanım Yöntemi ve Ekonomik Katkısı
YTÜ öğretim üyeleri Prof. Dr. Metin Gençten, Doç. Dr. Burak Birol ve Dr. Sezgin Yaşa’nın geliştirdiği sistemde, kullanılmış pillerin katot malzemesinden kimyasal işlemlerle kobalt sülfür başta olmak üzere diğer pil bileşenleri ayrıştırılıyor. Elde edilen bu materyaller, enerji depolama sistemleri ve sensör teknolojileri gibi geniş bir alanda yeniden kullanılabiliyor.
Araştırmacılar, bu yöntemle hem çevreye zarar veren atık miktarını azaltmayı hem de sanayi için kritik bir hammadde kaynağı oluşturmayı hedefliyor. Bu yaklaşım, geri dönüşüm süreçlerini bir maliyet kaleminden çıkarıp ekonomik bir fırsata dönüştürüyor.
Prof. Dr. Metin Gençten, yıllık yaklaşık 1 milyon ton lityum iyon pil atığı çıktığına dikkat çekerek, bu atıkların cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar ve giderek artan sayıda elektrikli araçtan kaynaklandığını belirtti. Geliştirilen yöntemle nikel manganez kobalt (NMC) ve lityum demir fosfat (LFP) pillerin katot aktif maddelerinin ve anot bileşeninde kullanılan grafiti geri kazandırıp sentezlediklerini ifade etti.
Gençten, lityum, nikel, mangan ve kobalt gibi kritik metallerin atık pillerden yüksek saflıkta geri kazanılmasının, ülke ekonomisine önemli bir kaynak kazandıracağını vurguladı. Bir elektrikli araç bataryasında ortalama 10 kilogram lityum, 40-50 kilogram mangan, nikel ve kobalt ile 50-100 kilogram grafit bulunduğunu belirten Gençten, bu malzemelerin geri kazanılmasının dışa bağımlılığı azaltacağını söyledi.
Şehir Madenciliği ve Sürdürülebilirlik Potansiyeli
Doç. Dr. Burak Birol, normal madenciliğe kıyasla atık pillerden geri kazanım sürecinin, yani şehir madenciliğinin, daha az enerji ve maliyetle daha yüksek saflıkta hammadde elde etme imkanı sunduğunu açıkladı. Bataryalarda bulunan nikel, mangan, kobalt ve lityum gibi elementlerin madenciliğinin yüksek enerji ve emek gerektirdiğini, ayrıca bu kaynakların sınırlı ülkelerde bulunduğunu belirtti.
Birol, geri dönüşümle bu malzemelerin tekrar üretilmesi sayesinde hem ham maddenin ülke içinde tutulmuş olacağını hem de daha ucuz ve yüksek kalitede üretim yapılabileceğini söyledi. Artan elektrikli araçlar, solar paneller ve rüzgar türbinlerinden elde edilen enerjilerin depolandığı bataryaların zamanla atık hale geleceğini hatırlatan Birol, bu malzemelerin atık olmadan önce ham madde olarak değerlendirilmesinin dışa bağımlılığı azaltacağını ve kaynakların ülke içinde kalmasını sağlayacağını ekledi.
Sıfır atık yaklaşımının bu konuda büyük önem taşıdığını belirten Birol, atık bataryaların çevreye verdiği zararın engellenmesi için geri dönüşümün kritik bir rol oynadığını vurguladı. Bu malzemelerin geri dönüştürülerek ekonomiye kazandırılmasının, sürdürülebilir bir dünya için önemli bir adım olduğunu ifade etti.





