Sosyal Medya Algoritmaları Gençleri Bağımlılığa İtiyor Los Angeles’ta Büyük Dava
Sosyal medya algoritmaları, dünya genelinde çocuk ve gençleri bağımlılığa sürüklüyor. ABD'deki davalar ve uzman görüşleri tehlikenin boyutunu ortaya koyuyor.

Sosyal medya platformlarının geliştirdiği algoritmalar, dünya genelinde çocuklar ve gençlerde bağımlılık riskini artırıyor. Özellikle ABD’de platformlara karşı açılan davalarla gündeme gelen bu durum, İlyas Kaya gibi uzmanların açıklamalarına göre, kullanıcıları platformlarda daha uzun süre tutmayı hedefleyerek psikolojik sorunlara yol açıyor.
Dijital teknolojilerin gelişimiyle sosyal medya platformlarının etkisi artarken, ABD ve Çin merkezli şirketler kullanıcıları platformda tutmak için algoritmalar geliştiriyor. Bu algoritmalar, kullanıcı davranışlarını analiz ederek özellikle ergenlik çağındaki bireyleri bağımlı hale getirebiliyor.
Sosyal medyanın çocuklar ve gençler üzerindeki olumsuz etkileri, tüm dünyada kısıtlayıcı yasal önlemleri beraberinde getiriyor. ABD’nin Los Angeles şehrinde devam eden çocuklarda sosyal medya bağımlılığı davası, bu alandaki “tarihi bir hesaplaşma” olarak değerlendiriliyor.
Uzman İlyas Kaya, sosyal medya bağımlılığını, bireyin günlük yaşamındaki olumsuz etkilere rağmen platform kullanımını kontrol edememesi olarak tanımlıyor. Kaya, platformların algoritmalarını, kullanıcıları her gün en uzun süre çevrimiçi tutma hedefiyle çalıştığını belirtiyor.
Kaya, algoritmaların kullanıcıları takip ederek ilgi alanlarını belirlediğini ve ardından benzer, daha çekici içerikleri ardı ardına sunduğunu ifade ediyor. Bu durumun, kişiyi içine çeken bir “girdap” etkisi yarattığını vurguluyor.
Algoritmaların Psikolojik Etkileri ve Riskler
Algoritmaların özellikle neşe, öfke, korku, merak gibi duygusal tepkiler yaratan içerikleri öne çıkardığını belirten Kaya, kişiye özel algoritmalar oluşturulduğunu söylüyor. Sonsuz kaydırma özelliğinin ise bir “dur” noktası oluşturmayarak kullanıcıları daha fazla platformda tuttuğunu ekliyor.
Kaya, platformların asıl amacının daha fazla reklam izlenmesi ve dolayısıyla daha çok para kazanmak olduğunu ifade ediyor. Algoritmaların merak, onay ihtiyacı ve dopamin gibi psikolojik zaafları kullanarak çalıştığını ve birçok uzman tarafından “dijital kumar makineleri” olarak tanımlandığını dile getiriyor.
Aşırı sosyal medya kullanımının çocuk ve ergenlerde majör depresif bozukluk, anksiyete bozuklukları, uyku bozuklukları, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi önemli psikiyatrik sorunlara yol açtığını İlyas Kaya açıklıyor. Ayrıca siber zorbalık, yeme bozuklukları ve travma sonrası stres bozukluğu riskinin de arttığını belirtiyor.
Kaya, çocuk ve ergenlerin kimlik ve kişilik gelişimlerini henüz tamamlamamış bireyler olması nedeniyle dış çevreden gelen etkilere daha açık olduğunu vurguluyor. Sosyal medyada sürekli onaylanma ihtiyacının ve “Herkes benden daha mutlu” gibi yanlış algıların, bu dönemin kırılganlığını artırdığını ifade ediyor.
Dijital Bağımlılıkla Mücadele ve Çözüm Önerileri
16 yaşından küçüklere yönelik sosyal medya yasaklarının gündeme gelmesinin doğal olduğunu belirten Kaya, online oyun, sosyal medya ve online alışveriş gibi bağımlılıkların olumsuz etkilerinin gelecekte daha fazla fark edileceğini öngörüyor.
Kumar ve kimyasal bağımlılıklarda erişimin risk faktörü olduğunu hatırlatan Kaya, dijital ortamların yaşamın bir parçası haline gelmesiyle birlikte, olumsuz sonuçlar ortaya çıktıkça yasakların, kısıtlamaların ve denetimlerin doğal olarak devreye gireceğini belirtiyor.
Çocuk ve gençlerin sosyal medyayı doğru kullanma olgunluğuna ulaşması için belirlenen yaş sınırlamalarının bilimsel temelleri olduğunu dile getiren Kaya, bağımlılıkta en önemli yaklaşımın hiç bağımlı olmamak olduğunu vurguluyor. Çocukların yoğun ekran maruziyetinin azaltılması gerektiğini, ancak tamamen izole etmenin gerçekçi olmadığını ekliyor. Bu noktada dijital okuryazarlığın önemini belirtiyor ve asıl çözümün yaşa ve gelişim seviyesine uygun kullanımı öğretmek olduğunu ifade ediyor.
İlyas Kaya, sosyal medya bağımlılığı yaşayan bireyler için bildirimleri kapatma, uygulama süre limitleri koyma, yatmadan önce telefonu bırakma, telefonu çalışma ve yatak odasından uzak tutma gibi öneriler sunuyor. Gri tonlar kullanmanın beynin görsel ödül sistemini daha az tetikleyeceğini ve telefonun daha “sıkıcı” geleceğini belirtiyor.
Kaya, bireylerin sıkılınca otomatik olarak sosyal medya platformlarını açtığını fark etmeye çalışması gerektiğini ve gerçek hayatta keyif alınan, sanal olmayan etkinlikleri artırmanın önemini vurguluyor. Tüm bu çabalara rağmen değişmeyen durumlarda sosyal medya detoksu yapmayı ve en önemlisi profesyonel psikiyatrik destek almayı tavsiye ediyor.
ABD’deki davalarda ailelerin iddialarının temelsiz olmadığını belirten Kaya, gençlerin başkalarının filtrelenmiş hayatlarını gördükçe kendi yaşamlarını yetersiz hissetmesinin düşük özgüven ve depresyonla ilişkilendirildiğini söylüyor. FOMO (Gelişmeleri Kaçırma Korkusu) yani sürekli çevrimiçi olma zorunluluğunun gençlerde kronik bir anksiyete sebebi olduğunu ekliyor.
Kaya, çocuk ve gençlerin prefrontal korteksleri tam gelişmediği için algoritmaların manipülatif etkilerine karşı yetişkinlerden daha savunmasız olduğunu vurguluyor. Sınırlar, yasaklar veya kısıtlamaların beyin gelişimi tamamlanana kadar çocukları bu “dopamin döngüsünden” koruyabileceğini ve uzun vadeli psikolojik hasarı azaltabileceğini belirtiyor. Denetimlerin yaygınlaşmasının akran baskısını da ortadan kaldırabileceğini ifade ediyor.





