Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Suudi Arabistan ziyaretinin ardından yayımlanan 31 maddelik ortak bildiri, iki ülke arasındaki ilişkileri ekonomi, enerji, güvenlik ve bölgesel meseleler başta olmak üzere birçok alanda yeni bir seviyeye taşıyor. Bu kapsamlı belge, geleceğe yönelik güçlü iş birliği ve ortak vizyonun bir manifestosu niteliğinde.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Suudi Arabistan ziyareti, iki ülke arasındaki kadim ilişkilerde yeni bir dönemin kapılarını araladı. Riyad’da Veliaht Prens Muhammed bin Selman tarafından sıcak bir törenle karşılanan Erdoğan, Yemame Sarayı’ndaki verimli görüşmelerin ardından onuruna verilen yemeğe katıldı. Bu yoğun temasların meyvesi ise tam 31 maddelik, geleceğe ışık tutan ortak bir bildiri oldu.
Kardeşlik bağları ve köklü tarihi ilişkilerle perçinlenen bu ziyaret, sadece diplomatik nezaketten ibaret kalmadı; aynı zamanda ekonomi, enerji, güvenlik ve bölgesel konular başta olmak üzere birçok alanda derinlemesine bir iş birliği yol haritası çizdi. İki ülke, karşılıklı çıkar ve istikrar temelinde el ele verme konusundaki kararlılığını bu bildiriyle tüm dünyaya ilan etti.
Ortak bildiri, iki ülkenin ekonomik potansiyelini övgüyle anıyor ve bu bağların daha da güçlendirilmesinin önceliğini vurguluyor. Özellikle Suudi 2030 Vizyonu ile Türkiye Yüzyılı Vizyonu’nun sunduğu yatırım fırsatlarından karşılıklı yararlanma hedefi dikkat çekiyor.
İki taraf, mevcut ticaret hacminden duyduğu memnuniyeti dile getirirken, petrol dışı ticareti artırmak için ortak çabaların süreceğini belirtti. Kamu ve özel sektör yetkilileri arasındaki ziyaretlerin sıklaştırılması, Türkiye-Suudi Arabistan İş Konseyi aracılığıyla ticaret etkinlikleri düzenlenmesi ve Körfez Arap Ülkeleri İşbirliği Konseyi (KİK) ile Türkiye arasındaki Serbest Ticaret Anlaşması müzakerelerinin tamamlanması gibi kritik maddeler üzerinde uzlaşıldı.
Finans, sigortacılık, gayrimenkul, imalat ve hizmet sektörlerindeki karşılıklı yatırımlar takdirle karşılandı. Özellikle Türk şirketlerinin mühendislik, inşaat ve imalattaki rolü memnuniyetle anılırken, Suudi Arabistan’daki altyapı projelerinde Türk firmalarının deneyiminden daha fazla yararlanma arzusu dile getirildi. Riyad’da düzenlenen Türk-Suudi Yatırım Forumu’nun olumlu sonuçları, turizmden bilgi teknolojilerine, inşaattan sağlık sektörüne kadar birçok alanda gelecek vaat eden fırsatların kapısını araladı.
Bildirinin önemli bir bölümü, enerji sektöründeki iş birliğine ayrıldı. Her iki taraf da bölgelerinin ve küresel pazarların enerji arzına sağladıkları katkının önemini bir kez daha vurguladı.
Türk tarafı, Suudi Arabistan’ın küresel petrol piyasalarının istikrarındaki öncü rolünü takdir ettiğini belirtirken, petrol, petrol türevleri ve petrokimya tedarikinde iş birliğini güçlendirme kararı alındı. Petrokimya ve tarımsal besin maddeleri sektörlerindeki yatırım fırsatlarının değerlendirilmesi ve hidrokarbonların yenilikçi kullanımları konusunda ortak çalışmalar yapılması öngörülüyor.
Elektrik ve yenilenebilir enerji alanında da iş birliği ivme kazanıyor. İki ülke arasındaki elektrik bağlantısı için fizibilite çalışmalarının hızlandırılması, enerji teknolojileri, şebeke güvenliği ve depolama sistemleri gibi konularda uzmanlık teatisinde bulunulması hedefleniyor. Enerji verimliliği ve temiz hidrojen gibi çığır açan alanlarda da ortak projeler geliştirme potansiyeli masaya yatırıldı. Enerji tedarik zincirlerinin yerel kaynaklarla desteklenerek daha esnek hale getirilmesi de önemli bir madde olarak öne çıktı.
İki ülke, maden kaynaklarının keşfi, çıkarılması ve işlenmesinde iş birliğini pekiştirme konusunda anlaştı. Küresel enerji dönüşümü için hayati öneme sahip kritik minerallerin tedarik zinciri güvenliği de ortak gündem maddelerinden biri oldu.
İklim değişikliğiyle mücadelede ise Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) ve Paris Anlaşması ilkelerine sıkı sıkıya bağlı kalınacağı vurgulandı. Suudi Arabistan’ın, Türkiye’nin COP31 başkanlığını ve ev sahipliğini memnuniyetle karşılaması, bu alandaki uyumu gösterdi. Döngüsel karbon ekonomisi uygulamalarının geliştirilmesi konusunda da ortak adımlar atılacak.
Türk-Suudi Koordinasyon Konseyi çatısı altında dijital ekonomi, yapay zeka, uzay teknolojileri, ulaştırma, lojistik, sivil havacılık, hukuk, kültür, turizm, spor, eğitim, medya, çevre, su, tarım ve gıda güvenliği gibi birçok alanda iş birliğinin güçlendirilmesi kararı alındı. Bu geniş yelpaze, ikili ilişkilerin derinliğini ve çok boyutluluğunu gözler önüne seriyor.
Savunma ve güvenlik alanında imzalanan mevcut anlaşmaların hayata geçirilmesi gerektiği belirtilirken, bölgesel güvenlik ve istikrara katkı sağlayacak çok taraflı iş birliği platformları da dahil olmak üzere ilişkilerin geliştirilmesi hedefleniyor. Suçla, aşırılıkçılıkla ve terörizmle mücadele, siber güvenlik alanında iş birliğinin artırılması da bildirinin kilit maddelerinden.
Uluslararası forumlarda da iş birliğinin sürdürüleceği ve Türkiye’nin Suudi Arabistan’ın 2030 G20 Zirvesi’ne ev sahipliği yapma adaylığına destek verdiği ifade edildi. Ziyaret sırasında adalet, yenilenebilir enerji, uzayın barışçıl kullanımı ve Ar-Ge inovasyon alanlarında 4 yeni anlaşmaya imza atılması ise bu iş birliği ruhunun somut bir kanıtı oldu.
Bildirinin uluslararası ve bölgesel konulara ayrılan kısmı, iki ülkenin ortak menfaatlere dayalı istikrar arayışını yansıtıyor. Bölgedeki çatışmalar, gerilimler ve yükselen riskler karşısında endişeler dile getirilirken, iş birliğinin ve ortak girişimlerin önemi vurgulandı.
Filistin meselesinde, Gazze Şeridi’ndeki korkunç insani durum, İsrail saldırıları ve insani yardımların engellenmesi konusundaki derin endişeler ortak bildiride yerini aldı. Yardımların yoğunlaştırılması ve tüm geçişlerin engelsiz açılması hayati bir gereklilik olarak vurgulandı. Uluslararası topluma, sivillerin korunması ve İsrail’in uluslararası hukuka uyması için baskı yapma çağrısı yapıldı.
Ateşkesin sağlamlaştırılması, Gazze’nin işgalinin sona ermesi ve 1967 sınırları içinde, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız bir Filistin Devleti’nin kurulması gerektiği bir kez daha dile getirildi. UNRWA’nın Filistin halkına sağladığı hizmetlerin önemi vurgulanırken, İsrail’in UNRWA binalarını yıkması şiddetle kınandı. İslam İşbirliği Teşkilatı ve Arap-İslam Gazze Temas Grubu’nun çalışmaları takdirle anıldı.
Yemen’de meşru hükümete destek teyit edilirken, ülkenin egemenliği ve birliğinin korunması vurgulandı. Somali konusunda ise Federal Cumhuriyet’in egemenliğine ve toprak bütünlüğüne sarsılmaz destek ifade edildi. İsrail ile sözde ‘Somaliland’ bölgesi arasındaki ‘karşılıklı tanıma’ beyanı, uluslararası hukukun ihlali olarak reddedildi.
Sudan’da ise birliğin, güvenliğin ve egemenliğin korunmasına yönelik kararlı duruş yinelendi. Gayrimeşru yapıların reddedilmesi, çatışmaların ve yasa dışı silah girişinin önlenmesi gerektiği vurgulandı. Sivillerin korunması, insani yardım erişiminin kolaylaştırılması ve Sudan halkının önderliğinde sivil bir hükümetin kurulması için siyasi sürecin başlatılması çağrısı yapıldı.
Suriye konusunda ise kardeş Suriye hükümetinin güvenlik, istikrar ve toprak bütünlüğünü koruma çabaları takdir edildi. Uluslararası toplumun Suriye hükümetini destekleme ve uygulanan yaptırımları kaldırma çabalarına da övgüler yağdırıldı. İsrail’in Suriye topraklarına yönelik tekrarlanan ihlalleri kınanarak, işgal altındaki tüm Suriye topraklarından derhal çekilme çağrısı yinelendi.
Rusya-Ukrayna Savaşı’na dair olarak da uluslararası hukuk ve Birleşmiş Milletler Şartı’na uygun, kapsamlı ve müzakereye dayalı bir çözümle kalıcı barışın sağlanmasına güçlü destek verildiği belirtildi.
Ziyaretin sonunda Cumhurbaşkanı Erdoğan, Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdulaziz El Suud ve Veliaht Prens Muhammed bin Selman’a gösterilen sıcak karşılama için teşekkürlerini iletti. Veliaht Prens ise Türk halkına refah ve ilerleme dileklerinde bulunurken, Erdoğan da Kral Selman ve Veliaht Prensi Türkiye’de ağırlamaktan onur duyacağını belirtti. Bu samimi veda, gelecekteki güçlü iş birliği köprülerinin temelini attı.
