Nijerya Yüksek Mahkemesi, 1949’da İngiliz sömürge yönetimi tarafından öldürülen 21 madencinin ailelerine İngiltere’nin 420 milyon sterlin tazminat ödemesine ve yazılı özür dilemesine hükmetti. Bu karar, kolonyal geçmişle yüzleşme adına önemli bir adım olarak öne çıkıyor.
Nijerya’dan yükselen tarihi bir karar, İngiltere’nin geçmişteki sömürge uygulamalarıyla yüzleşmesine yol açıyor. Enugu Eyaleti Yüksek Mahkemesi, 1949 yılında İngiliz sömürge yönetimi tarafından katledilen 21 kömür madencisinin ailelerine tam 420 milyon sterlin tazminat ödenmesine hükmetti. Bu emsal niteliğindeki karar, sadece maddi bir telafi olmanın ötesinde, geçmişin derin yaralarını sarma adına atılmış önemli bir adım olarak yankı uyandırıyor.
Yargıç Anthony Onovo’nun başkanlık ettiği mahkeme, her bir mağdur için 20’şer milyon sterlin olmak üzere toplamda 420 milyon sterlinin yanı sıra, İngiliz hükümetinin madenci ailelerinden yazılı ve koşulsuz bir özür dilemesine de karar verdi. Bu kararın, basit bir hukuki süreçten çok, vicdanları rahatlatacak bir jest olduğu vurgulanıyor.
Yargıç Onovo, o dönem yaşanan olayı “yaşam hakkının hukuka aykırı ve yargısız infaz niteliğinde bir ihlali” olarak tanımlayarak, sorumluluğun doğrudan İngiliz sömürge yönetiminde olduğunun altını çizdi.
“Bu savunmasız madenciler, daha insani çalışma koşulları talep ediyordu. Hiçbir şiddet eylemine karışmamış olmalarına rağmen, gözlerini kırpmadan vurularak öldürüldüler,” diyen Yargıç Onovo, İngiliz hükümetinin bu tarihi adaletsizlik karşısında tazminat ödeme sorumluluğunu üstlenmesi gerektiğinin altını çizdi.
Mahkeme, tazminatın karar tarihinden itibaren 90 gün içinde ödenmesini, ödeme tamamlanana kadar da yıllık yüzde 10 oranında faiz işletilmesini kararlaştırdı. Ayrıca, beklenen özür metninin hem Nijerya hem de İngiltere’de üçer ulusal gazetede yayımlanması ve bu yayınların 60 gün içinde mahkemeye belgelenmesi istendi. Bu detaylar, adaletin sadece kâğıt üzerinde kalmaması, aynı zamanda geniş kitlelere ulaşması amacını taşıyor.
1949 yılının soğuk Kasım’ında, Nijerya’nın Doğu Bölgesi’ndeki o zamanın İngiliz idari merkezi Enugu’da bulunan Iva Valley Kömür Madeni, tarihe kara bir leke olarak geçecek olaylara sahne oldu. Madenciler, ağır çalışma koşulları, ırksal eşitsizliklerle dolu düşük ücretler ve ödenmeyen maaşlar gibi kronik sorunlar nedeniyle bir protesto eylemi başlatmıştı.
Taleplerinin karşılanmaması üzerine, madenciler “yavaşlatma” eylemine geçerek maden sahasını terk etmeyi reddetti ve yönetimin kapatma girişimini engellemeye çalıştı. İşte tam bu gerilimli anlarda, İngiliz bir yetkilinin açtığı ateş sonucu 21 madenci acımasızca hayatını kaybetti, 51 madenci ise yaralandı. Bu korkunç olay, sömürge döneminin acımasız yüzünü bir kez daha gözler önüne serdi ve onlarca yıl sonra gelen bu kararla, mağdurların sesi nihayet duyuldu.
