Boşanma davalarında taraflardan birinin ekonomik olarak diğerine göre daha zor durumda kalması ihtimali, mahkemenin nafaka konusunda karar vermesini gerektirir. Nafaka, boşanma sürecinde veya sonrasında bir tarafın diğerine ya da ortak çocuğa yönelik ödediği düzenli maddi destektir. Türk Medeni Kanunu bu desteği farklı aşamalarda ve farklı amaçlarla düzenler. Dava süresince ödenen tedbir nafakası, boşanmadan sonra çocuk…
Boşanma davalarında taraflardan birinin ekonomik olarak diğerine göre daha zor durumda kalması ihtimali, mahkemenin nafaka konusunda karar vermesini gerektirir. Nafaka, boşanma sürecinde veya sonrasında bir tarafın diğerine ya da ortak çocuğa yönelik ödediği düzenli maddi destektir. Türk Medeni Kanunu bu desteği farklı aşamalarda ve farklı amaçlarla düzenler. Dava süresince ödenen tedbir nafakası, boşanmadan sonra çocuk için ödenen iştirak nafakası ve yine boşanma sonrasında eşlerden birine bağlanabilen yoksulluk nafakası, uygulamada karşılaşılan üç farklı nafaka türüdür.
Bu üç tür birbirinden farklı koşullara bağlıdır ve hesaplanma yöntemi de duruma göre değişir. Mahkeme her davada tarafların gelir durumunu, ihtiyaçlarını ve sosyal konumunu ayrı ayrı değerlendirerek karar verir. Nafaka türleri arasındaki fark, hem ödemenin başladığı zamana hem de kimin lehine hükmedildiğine göre şekillenir. Bu nedenle bir boşanma sürecinde bazen üç nafaka türünün de gündeme gelmesi, bazen ise yalnızca birinin talep edilmesi mümkündür.
Tedbir nafakası, boşanma davası açıldığı andan itibaren dava sonuçlanana kadar geçen sürede ödenen geçici bir nafaka türüdür. Dava süreci aylarca hatta yıllarca sürebildiğinden, bu süre boyunca ekonomik olarak daha güçsüz durumda kalan eş ile varsa ortak çocukların geçimini sağlamak amacıyla mahkeme tedbir nafakasına hükmedebilir.
Tedbir nafakası talebi, boşanma davasıyla birlikte veya dava sürecinin herhangi bir aşamasında ayrıca yapılabilir. Mahkeme bu talebi değerlendirirken tarafların o anki gelir durumunu, çalışıp çalışmadığını ve çocukların bakım ihtiyaçlarını göz önünde bulundurur. Dava sonuçlandığında tedbir nafakası kendiliğinden sona erer. Bunun yerine duruma göre iştirak nafakası veya yoksulluk nafakası devreye girebilir.
Tedbir nafakası yalnızca eşler arasındaki dava için değil, eşlerin ortak çocuğu için de ayrı ayrı talep edilebilir. Çocuk için istenen tedbir nafakası, velayet düzenlemesi kesinleşmeden önce çocuğun bakım giderlerinin aksamadan karşılanmasını amaçlar. Bu nedenle dava dilekçesinde hem eş hem de çocuk için tedbir nafakası talebinin ayrı ayrı belirtilmesi, mahkemenin değerlendirmesini kolaylaştırır.
İştirak nafakası, boşanma sonrasında velayeti kendisinde olmayan ebeveynin, ortak çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılması amacıyla ödediği nafaka türüdür. Bu nafaka doğrudan çocuğun yararına belirlenir ve çocuğun barınma, beslenme, eğitim, sağlık ve sosyal ihtiyaçlarını karşılamaya yöneliktir.
Mahkeme iştirak nafakasına karar verirken çocuğun yaşını, eğitim durumunu, sağlık ihtiyaçlarını ve yaşadığı ortamın koşullarını dikkate alır. Aynı zamanda nafaka yükümlüsü ebeveynin gelir düzeyi de değerlendirmeye dahil edilir. Ödenecek tutarın hem çocuğun ihtiyacını karşılaması hem de yükümlünün ödeme gücüyle orantılı olması beklenmektedir. İştirak nafakası çocuk reşit olana kadar devam eder, eğitim hayatı sürüyorsa bu süre eğitimin bitimine kadar uzayabilir.
Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin iştirak nafakası ödeme yükümlülüğü, çocukla kişisel ilişki kurup kurmamasından bağımsız olarak devam eder. Ebeveynin çocuğuyla düzenli görüşmemesi, nafaka ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Bunun yanında çocuğun ihtiyaçları zaman içinde değişebileceğinden, örneğin eğitim veya sağlık giderlerinde belirgin bir artış yaşandığında, iştirak nafakası miktarının yeniden değerlendirilmesi için mahkemeye başvurulabilir.
Yoksulluk nafakası, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olan eşe, kusuru daha ağır olmayan diğer eş tarafından ödenen nafaka türüdür. Bu nafakanın bağlanabilmesi için nafaka talep eden tarafın boşanmadan sonra kendi geçimini sağlayacak yeterli gelire veya malvarlığına sahip olmaması gerekir.
Yoksulluk nafakası talebinde bulunan tarafın, boşanmada karşı taraftan daha kusurlu olmaması şartı da aranır. Mahkeme, tarafların evlilik süresince sürdürdüğü yaşam standardını, yaşlarını, sağlık durumlarını, çalışma kapasitelerini ve yeniden gelir elde etme imkanlarını inceleyerek yoksulluk nafakasına karar verir. Bu nafaka türü süresiz olarak bağlanabilir. Ancak nafaka alan tarafın evlenmesi, taraflardan birinin ölümü veya nafaka alanın yoksulluktan kurtulması halinde nafaka kaldırılabilir.
Yoksulluk nafakası talebi, boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebileceği gibi, boşanma kararı kesinleştikten sonra belirli bir süre içinde ayrı bir dava olarak da açılabilir. Talebin zamanında ileri sürülmemesi durumunda hak kaybı yaşanabileceğinden, bu sürelerin takip edilmesi önem taşımaktadır. Yoksulluk nafakasının reddedildiği durumlarda dahi, tarafın ekonomik koşullarında sonradan olumsuz bir değişiklik yaşanması halinde yeniden nafaka talebinde bulunulması mümkün olabilir.
Nafaka miktarının belirlenmesinde sabit bir formül veya oran bulunmaz. Mahkeme her davayı kendi somut koşulları içinde değerlendirir ve tarafların gelir düzeyini, malvarlığını, sosyal ve ekonomik statüsünü, ayrıca nafaka talep edenin veya çocuğun gerçek ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak bir tutara karar verir.
Bu değerlendirmede nafaka yükümlüsünün ödeme gücü de dikkate alınır. Mahkeme, belirlenecek tutarın yükümlünün kendi asgari yaşam giderlerini karşılamasını imkansız kılmayacak şekilde makul bir dengede olmasına dikkat eder. Taraflardan birinin gelirinde uzun vadede önemli bir değişiklik olması durumunda nafaka miktarının artırılması veya azaltılması için mahkemeye başvurulabilir.
Nafaka genellikle aylık dönemler halinde, düzenli bir gelir şeklinde ödenir. Bu ödeme biçimi özellikle iştirak nafakası ve yoksulluk nafakasında yaygın şekilde uygulanır, çünkü nafakanın amacı taraf veya çocuğun sürekli ihtiyaçlarını karşılamaktır. Bununla birlikte tarafların anlaşması veya mahkemenin uygun görmesi halinde nafakanın toptan bir miktar olarak, tek seferde ödenmesine de karar verilebilir.
Toptan ödeme özellikle yoksulluk nafakasında tercih edilen bir yöntem olabilir, çünkü taraflar arasında ileride yeniden temas kurulmasını gerektiren aylık ödeme ilişkisini sona erdirir. Hangi ödeme biçiminin uygulanacağı, tarafların ekonomik durumuna, anlaşma isteğine ve mahkemenin somut olaydaki değerlendirmesine bağlıdır.
Nafaka davaları, boşanma davasıyla birlikte açılabildiği gibi boşanmadan sonra ayrı bir dava olarak da açılabilir. Tarafların gelir ve malvarlığı durumunu gösteren belgelerin eksiksiz sunulması, mahkemenin adil bir karara varmasını kolaylaştırır. Aynı şekilde çocuğun ihtiyaçlarına ilişkin somut bilgilerin dosyaya yansıtılması, iştirak nafakası miktarının belirlenmesinde mahkemeye yol gösterir.
Anlaşmalı boşanmalarda taraflar nafaka konusunda kendi aralarında bir düzenleme yaparak bunu boşanma protokolüne dahil edebilir. Mahkeme, protokolde yer alan nafaka düzenlemesinin çocuğun menfaatine ve tarafların gerçek durumuna uygun olup olmadığını inceler ve uygun bulduğu takdirde onaylar. Çekişmeli boşanmalarda ise nafaka konusu, diğer dava kalemleriyle birlikte yargılama sürecinde ayrıca değerlendirilir ve tarafların sundukları delillere göre karara bağlanır.
Nafaka yükümlüsünün belirlenen ödemeleri düzenli olarak yerine getirmemesi durumunda, nafaka alacaklısı icra takibi başlatarak alacağını tahsil etme yoluna gidebilir. Nafaka borcunun ödenmemesi, hukuki sonuçları olan bir durumdur ve bu nedenle taraflar arasındaki ödeme ilişkisinin düzenli takip edilmesi gerekmektedir.
Boşanma ve aile hukuku alanında çalışan avukatlar, nafaka, velayet ve mal paylaşımı gibi konularda tarafların haklarını ve yükümlülüklerini anlamalarına destek olmaktadır. İzmir’de faaliyet gösteren Av. Cansu Şirin, İzmir Barosu’na bağlı olarak boşanma ve aile hukuku, nafaka, velayet ve mal paylaşımı davaları alanında hizmet sunmaktadır.
Nafaka türleri arasındaki farkları ve hesaplama sürecinde göz önünde bulundurulan kriterleri bilmek, boşanma sürecindeki tarafların kendi durumlarını daha net görmesini sağlar. Bu konuda hukuki destek ihtiyacı duyan kişiler, izmir boşanma avukatı arayışıyla sunulan danışmanlık hizmetlerinden yararlanabilir.
