İklim krizi kum ve toz fırtınalarını tetikliyor. DSÖ ve uzmanlar, 3,8 milyar insanın risk altında olduğunu ve kalp krizi, inme gibi sağlık sorunlarının arttığını belirtiyor.
İklim kriziyle birlikte küresel çapta artış gösteren kum ve toz fırtınaları, insan sağlığını tehdit eden ciddi sorunlara yol açıyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Doğu Akdeniz ve diğer bölgelerde bu fırtınaların sıklık, süre ve yoğunluğunda belirgin bir artış olduğunu rapor etti. İklim değişikliğinin neden olduğu çölleşme, bu olumsuz etkileri daha da yaygınlaştırıyor.
Kum ve toz fırtınaları, atmosfere partikül madde salarak hava kirliliğini doğrudan artırıyor. Küresel olarak yaklaşık 330 milyon insan, her gün bu partiküllere maruz kalıyor. Bu partiküller, binlerce kilometre uzağa taşınabiliyor.
Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden Prof. Dr. Murat Türkeş, fırtınaların iklim değişikliğiyle doğrudan bağlantılı olduğunu belirtti. Türkeş, bu fırtınaların iklimi, havayı, ekosistemleri, insan sağlığını, tarımı ve ulaşımı olumsuz etkilediğini vurguladı. En önemli kaynaklar arasında Afrika, Sahra, Sahel, Gobi Çölü ve Orta Doğu’daki çöller yer alıyor.
İklim değişikliği, var olan kurak bölgeler dışında yeni fırtına oluşum alanları yaratıyor. Bu durum, bulut ve yağış oluşumunu da etkileyerek atmosferdeki dengeleri bozuyor.
Prof. Dr. Türkeş, küresel toz salımlarının yaklaşık yüzde 25’inin insan kaynaklı olduğunu açıkladı. Küresel toz bütçesinin büyük çoğunluğu Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Arap çöllerinden kaynaklanıyor. İklim değişikliğiyle birlikte, subtropikal yüksek basınçlar ve Hadley döngüsünün kuzeye kayması, Akdeniz, Güney Avrupa ve Türkiye’yi etkileyebilecek kum ve toz fırtınalarını artırıyor.
Bu fırtınalar, yağış ve su kaynaklarını olumsuz etkileyerek tarımsal rekoltede düşüşlere neden olabiliyor. Çiçeklenme ve tozlanma dönemlerini sekteye uğratarak ürün kaybına yol açabiliyor.
Önleyici tedbirler arasında iklim değişikliğiyle mücadeleyi güçlendirmek, yeşil kuşak çalışmalarını yaygınlaştırmak ve yağmur suyu hasadı gibi uygulamalarla toprak nemini artırmak öne çıkıyor. Dünya Meteoroloji Örgütü, Akdeniz kıyıları ve Güneydoğu Anadolu’da toz konsantrasyonunun hassas düzeye ulaşabileceği uyarısında bulundu.
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı’ndan Prof. Dr. Muzaffer Onur Turan, kum ve toz fırtınalarının ciddi bir halk sağlığı sorunu olduğunu belirtti. Fırtınalarla taşınan PM10 ve PM2,5 partikülleri, solunum yolu enfeksiyonlarından kana karışarak sistemik etkilere kadar uzanan sağlık sorunlarına neden olabiliyor.
Solunum, kalp ve damar hastalıkları başvurularında artış gözlemleniyor. Fırtınalar, zatürre, kalp krizi, inme, göz yanması, burun kanaması, boğaz kuruluğu ve menenjit gibi rahatsızlıkları tetikleyebiliyor. Mevcut astım ve KOAH hastalarında ani atakları tetikleyerek acil başvuruları ve ölümleri artırabiliyor.
Kronik solunum ve kalp hastaları, çocuklar, yaşlılar ve hamileler bu fırtınalardan en çok etkilenen gruplar arasında yer alıyor. İnşaat ve tarım gibi açık havada çalışanlar da yüksek risk taşıyor.
Fırtına uyarıları sırasında dışarı çıkılmaması, pencerelerin kapalı tutulması ve N95/FFP2 maske kullanılması öneriliyor. Bol su tüketimi ise solunum yollarının nemli kalmasına yardımcı oluyor.
