TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı, Avrupa ülkelerinin sosyal medya ve video paylaşım platformlarına yönelik denetimlerini mercek altına aldı. Çalışma, yanıltıcı içerik, nefret söylemi ve çocuk güvenliği gibi dijital risklere karşı AB’nin Görsel-İşitsel Medya Hizmetleri Direktifi ve Dijital Hizmetler Tüzüğü ile getirdiği kapsamlı kuralları ve bu kurallara uymayan platformlara uygulanan ağır cezaları ortaya koyuyor. Almanya, İngiltere, Fransa, İtalya, İspanya ve Hollanda’daki uygulamalar da detaylıca incelendi.
Günlük hayatımızın ayrılmaz bir parçası haline gelen sosyal medya ve video paylaşım platformları, artık sadece eğlence ve iletişim aracı değil, aynı zamanda kamuoyu tartışmalarını ve temel haklarımızı da derinden etkileyen devasa bir güç. TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı, tam da bu noktadan yola çıkarak, Avrupa ülkelerinin bu dijital mecralar üzerindeki denetimlerini kapsamlı bir mercek altına aldı.
Çalışma, dijital dünyanın hızla yayılmasının getirdiği birtakım zorluklara dikkat çekiyor: yanıltıcı içerikler, nefret söylemi, şiddete teşvik ve çocuk gelişimine zararlı paylaşımlar gibi konular, Avrupa’yı harekete geçiren temel nedenler arasında. Bu kapsamda, özellikle Avrupa Birliği’nin genel düzenlemeleriyle birlikte Almanya, Fransa, Hollanda, İspanya, İtalya ve İngiltere’deki uygulamalar detaylıca incelendi.
Avrupa Birliği, dijital yayıncılığın ve sosyal medya platformlarının çağın gereksinimlerine uygun hale gelmesi için önemli adımlar attı. 2018’de yürürlüğe giren Görsel-İşitsel Medya Hizmetleri Direktifi (AVMSD), geleneksel medya hizmetlerine ek olarak video paylaşım platformlarını da kapsama alarak, bu alanda sıkı koruyucu tedbirler getirdi.
AB’nin dijital alandaki en kapsamlı ve bağlayıcı düzenlemesi olarak kabul edilen Dijital Hizmetler Tüzüğü (DSA) ise 17 Şubat 2024 itibarıyla yürürlüğe girdi. Bu tüzük, uygulama mağazalarından arama motorlarına, pazaryeri sitelerinden sosyal medya ve video paylaşım platformlarına kadar internet üzerinde faaliyet gösteren tüm hizmet sağlayıcılarını kapsıyor. Peki, bu kuralları çiğnemenin bedeli ne olacak?
Tüzükteki yükümlülüklere uyulmaması durumunda platformlar, bir önceki mali yılın küresel cirosunun %6’sına kadar idari para cezasıyla karşılaşabilir. Yanlış, eksik veya yanıltıcı bilgi vermek ya da denetim taleplerine uymamak ise yıllık gelirin veya küresel cironun %1’i kadar ceza demek. Üstelik ihlallerin devam etmesi halinde, günlük ortalama gelirin veya küresel cironun %5’i kadar periyodik para cezaları da cabası!
TBMM çalışması, AB’nin genel çerçevesinin yanı sıra bazı üye ülkelerdeki özgün uygulamaları da gözler önüne seriyor. İşte onlardan bazıları:
Almanya’da Federal Ağ Ajansı, ihlallerde epey kararlı. Bir emri veya düzeltme talebini yerine getirmeyen hizmet sağlayıcılar, bir önceki mali yıldaki dünya çapındaki ortalama günlük cirolarının %5’ine kadar günlük zorunlu ödeme ile karşılaşıyor. Şeffaflık raporlarını yayınlamamak, kullanıcıları manipüle eden arayüzler kullanmak gibi durumlar, 50 bin avrodan 300 bin avroya kadar idari para cezalarına yol açabiliyor. Ciddi ihlallerin devamı halinde ise platformun çevrim içi arayüzüne erişimin kısıtlanması veya tamamen engellenmesi gibi radikal adımlar atılabiliyor.
İngiltere’de iletişim, haberleşme ve medya alanının düzenleyicisi OFCOM, hem video paylaşım hem de sosyal medya platformlarının denetiminden sorumlu. OFCOM, özellikle çocukların çevrim içi güvenliği konusunda yaş doğrulama ve içerik filtreleme sistemlerini zorunlu tutuyor. Kanunlara aykırı hareket eden platformlara 18 milyon sterline veya yıllık cironun %10’una kadar (hangisi yüksekse) para cezası kesilebiliyor. Daha da önemlisi, devam eden ciddi ihlallerde internet hizmet sağlayıcılarından platforma erişim engeli istenebiliyor ve OFCOM’un taleplerine yanıt vermeyen şirket yöneticilerine karşı cezai işlem başlatılabiliyor. En uç senaryolarda ise mahkeme onayıyla, platformun Birleşik Krallık’tan gelir elde etmesi veya erişilmesi engellenmek amacıyla ödeme sağlayıcıları, reklam verenler ve internet servis sağlayıcılarının platformla çalışması durdurulabiliyor.
Fransa’da çevrim içi video ve sosyal medya platformlarının düzenlenmesi ve denetimi bağımsız kamu otoritesi olan ARCOM’un (Görsel-İşitsel ve Dijital İletişim Düzenleme Kurumu) yetkisinde. Yükümlülüklere uyulmaması durumunda, hizmet veya reklam askıya alma, resmi bildiri yayımlatma gibi yaptırımların yanı sıra, nefret içeriği gibi durumlarda dünya çapındaki yıllık cironun %6’sına veya 20 milyon avroya kadar idari para cezaları uygulanabiliyor. Özellikle yaş doğrulama gerekliliklerine uymamak 150 bin avroya veya dünya cirosunun %2’sine kadar, pornografik içeriğe erişimi kolaylaştırmak ise 250 bin avroya veya dünya cirosunun %4’üne kadar cezayla sonuçlanıyor. ARCOM, ayrıca AB tarafından yaptırım uygulanan kişi veya kuruluşların propagandalarının yayılmasını durdurmayan platformlara da cirolarının %4’üne kadar ceza kesebiliyor. En önemlisi, ARCOM’un taleplerine uymayan internet servis sağlayıcıları ve arama motorlarına cirolarının %1’ine kadar ceza verilebiliyor, hatta uygulama mağazalarından yazılımın indirilmesinin engellenmesi bile talep edilebiliyor.
İtalya’da video paylaşım platformları ve sosyal medya hizmetleri, İletişim Kurulu (AGCOM) tarafından denetleniyor. AGCOM’un en dikkat çekici yetkilerinden biri, acil durumlarda hızlı içerik kaldırma kararları alabilmesi. Ayrıca platformlardan bilgi ve belge talep etme, 30 bin avrodan 600 bin avroya veya bazı durumlarda yıllık cironun %1’ine kadar para cezası uygulama yetkisi de bulunuyor. Tekrar eden ihlallerde cezalar artırılıyor veya geçici hizmet kısıtlamaları uygulanabiliyor.
İspanya’da Ulusal Piyasalar ve Rekabet Kurulu (CNMC), video paylaşım platformları ve sosyal medya denetiminden sorumlu. Burada da AB’nin 2018 direktifi, 2022’de iç hukuka uyarlanan Görsel-İşitsel İletişim Kanunu ile temel bir çerçeve sunuyor. Hollanda ise bu konuda biraz farklı bir yol izliyor; çevrim içi video paylaşım platformlarının editoryal denetimini Medya Kurumu yaparken, sosyal medya platformlarının denetimi Tüketici ve Piyasalar Kurumuna emanet edilmiş durumda. Bu, Hollanda’nın dijital alanı daha spesifik alanlara ayırarak denetlemeyi tercih ettiğini gösteriyor.
