Rusya’nın petrol ve doğal gazdan elde ettiği gelirler, beklenenden de fazla azalarak Ocak ayında bir önceki yıla göre ,1 geriledi. Batı yaptırımları ve piyasa koşulları, Kremlin’in bütçesini zorluyor, Moskova yeni pazar arayışlarında.
Rusya Maliye Bakanlığı’ndan gelen son açıklamalar, Kremlin’in kasasında ciddi bir irtifa kaybı yaşandığını gözler önüne serdi. Ülkenin can damarı olan petrol ve doğal gaz gelirleri, tahminlerin ötesinde bir düşüşle adeta yarı yarıya eridi. Peki, bu devasa erimenin ardında yatan sebepler neler ve Moskova’yı nasıl bir ekonomik tablo bekliyor?
Bakanlığın raporuna göre, petrol fiyatlarındaki küresel düşüş ve Rus rublesinin yabancı para birimleri karşısındaki beklenmedik güçlenmesi, ülkenin enerji ihracatından elde ettiği gelirlere adeta bir darbe vurdu. Bu iki faktör, Rusya’nın enerji piyasasındaki pozisyonunu temelden sarstı.
Sıradan bir düşüşten bahsetmiyoruz; bakanlık, petrol ve doğal gaz gelirlerindeki erimenin ‘planlanandan daha fazla’ olduğunu itiraf etti. Ocak ayında, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla, gelirler yüzde 50,1 gibi baş döndürücü bir oranla azalarak 393 milyar rubleye geriledi. Bu, Moskova için ciddi bir ekonomik alarm zili çalıyor ve bütçe dengeleri üzerinde büyük bir baskı oluşturuyor.
Bu devasa düşüşün ardında yatan nedenler karmaşık bir yumak. Bir yanda Batılı ülkelerin Rus petrol ve doğal gaz sektörüne yönelik kapsamlı yaptırım ağı, diğer yanda ise Rusya’nın bu baskıya karşı Asya başta olmak üzere farklı coğrafyalarda alternatif pazar arayışları var. Sanki bir satranç tahtasında dev bir enerji oyunu oynanıyor; her hamle, küresel ekonomide yankılanıyor.
Peki, Batı’nın uyguladığı bu yaptırımlar tam olarak neyi hedefliyor? G7 ve Avrupa Birliği (AB) ülkelerinin 5 Aralık 2022’de yürürlüğe koyduğu kararlar, Rusya’dan deniz yoluyla taşınan petrole hem ithalat yasağı getirdi hem de varil başına 60 dolarlık bir tavan fiyat belirledi. Bu mekanizma, Rusya’nın enerji gelirlerine vurulan doğrudan bir ekonomik darbeydi.
Sistemin işleyişi oldukça zekice kurgulanmış durumda: Eğer Rus petrolü, belirlenen tavan fiyatın üzerinde bir bedelle üçüncü bir ülkeye satılırsa, G7 ve AB şirketleri bu petrol için nakliye, sigorta veya aracılık gibi hayati hizmetleri sağlamayı reddediyor. Yani Rusya, petrolünü satabilmek için adeta bir ‘tavan fiyat ipoteğine’ tabi tutuluyor; ancak bu sınırın altında fiyat verirse dünya piyasalarına erişebiliyor. Bu durum, Rusya’nın pazarlık gücünü önemli ölçüde kısıtlıyor.
Ve işler Rusya için daha da zorlaşıyor: Belirlenen bu tavan fiyat sınırı, Temmuz 2025’te 47,6 dolara kadar çekilmişti. Bu, Batı’nın ekonomik baskılarını kademeli olarak artırdığının ve Rusya’nın enerji gelirlerini daha da kısma çabasının açık bir göstergesi. Gelecek dönemde bu kısıtlamaların Rus ekonomisi üzerindeki etkileri merakla bekleniyor.
